माछापुच्छ्रे बैंकको ‘कायापलट’ : सन्तोष कोइरालाको नेतृत्व र वित्तीय सबलताको नालीबेली
नेपाली बैंकिङ क्षेत्रमा कुनै समय ‘शान्त’ र ‘परम्परागत’ बैंकको रूपमा चिनिने माछापुच्छ्रे बैंक आज एक आक्रामक, प्रविधिमैत्री र गतिशील संस्थाको रूपमा स्थापित भएको छ। यो परिवर्तनको केन्द्रमा रहेका एक पात्र हुन– सन्तोष कोइराला।
झन्डै दुई दशकभन्दा लामो बैंकिङ अनुभव बोकेका कोइरालाले प्रमुख कार्यकारी अधिकृतको कमान सम्हालेपछि बैंकले केवल नाफामा मात्र होइन,आफ्नो ब्राण्ड र कार्यशैलीमा समेत ठूलो फड्को मारेको छ। २०७७ को शुरुवातसँगै बैंकको कमान्ड सम्हालेका कोइराला यसअघि सोही बैंकको नायब प्रमुख कार्यकारी अधिकृत थिए । २०८१ मा पहिलो कार्यकाल सम्पन्न गरेका उनले २०८१ बैशाखबाट सीईओको दोस्रो कार्यकालका लागि नियुक्ति पाएका थिए । कोइराला अहिले वाणिज्य बैंकका सीइओहरुको क्लब नेपाल बैंकर्स संघको अध्यक्ष समेत हुन् । १. नेतृत्व परिवर्तन र बदलिएको व्यावसायिक दर्शन सन्तोष कोइरालाको आगमनसँगै माछापुच्छ्रे बैंकले ’स्मार्ट बैंकिङ’ लाई आफ्नो मूल मन्त्र बनायो। उनले बैंकलाई ‘डिजिटल फस्ट’ संस्थाको रूपमा अगाडि बढाउने रणनीति लिए। ब्रान्डिङमा नवीनताः कोइरालाले बैंकको पुरानो छवि बदलेर युवा र आधुनिक पुस्तालाई आकर्षित गर्ने गरी ब्रान्डिङ गरे। ’हरेक समय, सधैं साथमा’ भन्ने नारालाई व्यवहारमै उतार्न उनले सेवा प्रवाहमा तीव्रता ल्याए। कर्मचारी मनोबलः उनले बैंकभित्र ‘मेरिटोक्रेसी’ (क्षमताको आधारमा अवसर) प्रणाली लागू गरे। जसले गर्दा तल्लो तहका कर्मचारीहरूको कार्यसम्पादनमा उल्लेख्य सुधार आयो। ग्राहक केन्द्रित सेवाः बैंकले केवल निक्षेप र कर्जा मात्र होइन, ग्राहकको आवश्यकता अनुसारका वित्तीय उत्पादनहरू ल्याउन थाल्यो। २. तेस्रो त्रैमासिक वित्तीय विवरणः चुनौतीबीचको सफलता चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को तेस्रो त्रैमासको वित्तीय विवरणले माछापुच्छ्रे बैंक एक मजबुत दिशामा रहेको संकेत गर्छ। बजारमा तरलताको असहजता र आर्थिक सुस्तताका बाबजुद बैंकले मुख्य सूचकहरूमा उत्साहजनक प्रगति गरेको छ। खुद नाफामा वृद्धिः बैंकले समीक्षा अवधिमा रु. १ अर्ब ६५ करोड ८६ लाख भन्दा बढी खुद नाफा आर्जन गरेको छ। गत वर्षको सोही अवधिमा यो रु. १ अर्ब १० करोड २६ लाख मात्र थियो। अन्य बैंकहरू नाफा घट्ने दबाबमा रहँदा माछापुच्छ्रेको यो वृद्धि सुखद मानिन्छ। सञ्चालन मुनाफाः बैंकको सञ्चालन मुनाफा पनि बढेर रु. २.०६ अर्ब पुगेको छ, जसले बैंकको मुख्य व्यवसायिक गतिविधि बलियो रहेको देखाउँछ। निक्षेप र कर्जाः बैंकले रु. २१३ अर्ब निक्षेप संकलन गरी रु. १५९ अर्ब कर्जा प्रवाह गरेको छ। कर्जा–निक्षेप अनुपातलाई राष्ट्र बैंकको सीमाभित्रै राख्दै बैंकले सन्तुलित विस्तार गरेको छ। खराब कर्जा व्यवस्थापनः वर्तमान समयमा बैंकहरूको सबैभन्दा ठूलो चुनौती खराब कर्जा नियन्त्रण हो। माछापुच्छ्रे बैंकले आफ्नो खराब कर्जालाई ४.०१% को हाराहारीमा सीमित राख्न सफल भएको छ। कतिपय स्थापित बैंकहरूको खराब कर्जा ८% माथि पुग्दा माछापुच्छ्रेले यसलाई नियन्त्रणमा राख्नुले कोइरालाको ‘कडा ऋण असुली रणनीति’ र ‘गुणस्तरीय कर्जा’ को नीति सफल भएको देखिन्छ। ३. डिजिटल क्रान्ति र भविष्यको बाटो सन्तोष कोइरालाको नेतृत्वको सबैभन्दा बलियो पक्ष भनेकै डिजिटल रूपान्तरण हो। बैंकले हालैका वर्षमा निम्न उपलब्धि हासिल गरेको छः एमबीएल एम स्मार्टः यो एप अहिले नेपालको उत्कृष्ट बैंकिङ एपहरू मध्ये एक मानिन्छ। कागजरहित बैंकिङः बैंकले धेरै प्रक्रियाहरूलाई डिजिटल बनाएर सञ्चालन खर्च घटाएको छ। उनले रेमिट एपी, भिडियो केवाइसी र कार्ड र चेक बिना पनि नगद झिक्न मिल्ने स्मार्ट टेलर जस्ता सुविधाको समेत शुरुवात गरेका थिए । शाखा रहित बैंकिङः दुर्गम क्षेत्रमा बैंक नपुगेका ठाउँमा एजेन्टमार्फत बैंकिङ पहुँच पुर्याइएको छ। ४. लगानीकर्ताको दृष्टिकोणबाट माछापुच्छ्रे बैंकको प्रतिशेयर आम्दानी रु. १८.३० पुगेको छ भने नेटवर्थ प्रतिशेयर रु. १५३.२१ को हाराहारीमा छ। बजारको पछिल्लो अवस्था अनुसार बैंकको मूल्य–आम्दानी अनुपात आकर्षक देखिन्छ। यसले गर्दा दीर्घकालीन लगानीकर्ताका लागि यो बैंक एक सुरक्षित विकल्पको रूपमा उभिएको छ। पूँजी कोष अनुपातः १३.४०% रहेको छ, जसले बैंकको वित्तीय आधार बलियो देखाउँछ। ५. आगामी चुनौतीहरू यद्यपि, कोइरालाको यात्रा चुनौतिरहित भने छैन। मर्जरको दबाबः ठूला बैंकहरू मर्ज भएर विशाल बनिरहँदा माछापुच्छ्रेले आफ्नो बजार हिस्सा जोगाइ राख्न थप मेहनत गर्नु पर्नेछ। अहिलेसम्म याे बैकले स्टयान्डर्ड फाइनान्स बाहेक कुनै पनि वित्तीय संस्थालाई गाभेकाे छैन । ब्याजदर अन्तरः नियामकको कडा नीतिका कारण स्प्रेड दर घट्दा नाफाको मार्जिनमा दबाब पर्न सक्छ। बजारको प्रतिस्पर्धाः फिनटेक कम्पनीहरू र अन्य वालेटहरूसँगको प्रतिस्पर्धामा सधैं अगाडि रहनु अर्को चुनौती हो। निष्कर्ष सन्तोष कोइरालाको ‘इन्ट्री’ पछि माछापुच्छ्रे बैंकले आफ्नो पुरानो खोल त्यागेर एउटा ’कर्पोरेट पावरहाउस’ को रूपमा आफूलाई प्रस्तुत गरेको छ। तेस्रो त्रैमासको नतिजाले बैंकको भविष्य उज्ज्वल रहेको र नेतृत्वको भिजनले काम गरिरहेको पुष्टि गर्छ। यदि यही रफ्तार कायम रहेमा माछापुच्छ्रे बैंक आगामी दिनमा नेपालको बैंकिङ जगतमा एक मानक बन्ने निश्चित छ।